NeseliGunler
Yeni Üye
Doç. Dr. Aylin Tutgun Ünal, toplumsal medya mecralarının yayılması ve ortaya çıkan bilgi kirliliğine karşı edinilmesi gereken medya okuryazarlığı ile ilgili değerlendirmelerde ve tavsiyelerde bulundu.
Toplumsal medyanın günümüz bağlantı alışkanlıklarının dönüşümüne imkan sağlayan bir araç olarak günlük hayatın ayrılmaz bir kesimi haline geldiğini belirten Doç. Dr. Aylin Tutgun Ünal, “Her geçen gün eklenen yeni özellikleri ile yediden yetmişe her insanın ilgisini çeken toplumsal medyada değişen şekillerde kullanım kelam konusu. Bilgi alışverişi, haber takibi, eğitim gayeli kullanmasın yanında, akıllı telefonların sağladığı bir hayli özellikler ile eğlenceli fotoğraf ya da görüntüler oluşturup paylaşma, insanların hayatlarındaki gelişmeleri, olayları yazılı, görsel, emojisel olarak başkalarına duyurma, iş maksatlı kullanım, oyun oynama, cümbüş ve mizahi maksatlarla kullanım ve daha onlarca özellik toplumsal medyanın sunduğu imkanlar içinde yer alıyor.” dedi.
Farklı varyasyonlarla medya okuryazarlığı kavramı oluştu
Ünal, toplumsal medyada devasa boyutlarda bilgi depolandığını ve enformasyon iletiminin her saniye dayanılmaz bir süratle gerçekleştiğini söylemiş oldu ve kelamlarına şu biçimde devam etti:
“Küresel boyutlarda dolaşan enformasyon akışı içerisinde çeşitli konularda bireylerin paylaşımları dolanıma giriyor. Görülen olaylar ve durumlar anlık olarak toplumsal medya mecralarına yansıyor. Kelam konusu yansımalar, bireylerin geçmiş tecrübeleri ile şekillenen algılarına bakılırsa oluşuyor. Yani bir hususa bir kişinin verdiği mana ve bu doğrultudaki söz hali öteki kişinin algısıyla birebir olmayabilir. Başka yandan, ön yargılar da devreye girdiğinde, bir olayı bireyler istedikleri hallerde çeşitli varyasyonlarda anlatabiliyor. Bu anlatımlar bir mevzu hakkında çeşitli ayrıntıları ortaya çıkarıyor ve bu da toplumsal medyadaki paylaşımlara yansıyor. Bu üzere durumlarda ne yapılması gerektiği düşünüldüğünde medya okuryazarlığı devreye giriyor. Medya okuryazarlığı kavramı sonrasındasında çeşitli varyasyonlarla da karşımıza çıktı. Yeni medya okuryazarlığı, toplumsal medya okuryazarlığı, dijital okuryazarlık, dijital sıhhat okuryazarlığı varyasyonlarının aslında makul çekirdek hünerlere dayandığı söylenebilir. Lakin farklı gayelerle genişletildiğinde farklı kavramların daha spesifik gereksinimlere yönelik hünerleri söz ettiğini söyleyebiliriz.”
Bilhassa Covid-19 pandemisi ile bir arada sıhhat haberciliğinin ehemmiyet kazandığına dikkat çeken Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aylin Tutgun Ünal, “Dijital platformlarda her insanın salgın ve aşı hususlarında farklı ayrıntıları paylaşması dijital sıhhat okuryazarlığını gündeme getirdi. Resmi kurum, kuruluşlar ve açıklama yapmaya yetkili şahısların verdikleri ayrıntıların yanı sıra vatandaşların da fikirlerini kendi algılarıyla birleştirerek paylaşması ve başka kullanıcılar tarafınca beğenilerek, tekrar paylaşım yapılarak yayılması farklı ayrıntıların sirkülasyonuna sebep oldu. Bu noktada da baş karışıklığı meydana geldi. bir daha bu noktada dijital sıhhat okuryazarlığı maharetleri, sıhhat özelindeki hakikat bilginin ne biçimde sağlanacağını ve yapılması gerekenleri bize anlatıyor.” diye konuştu.
Medya okuryazarlığı marifetleri dikkat gerektiriyor
Medya okuryazarlığı ile toplumsal medya üzere yeni medya ortamlarında sirkülasyona giren ayrıntıların doğruluğundan, nasıl paylaşım yapabileceğine kadar bir epey marifetin kazanılabileceğini vurgulayan Ünal, “Bahsedilen çok fonksiyonel çekirdek maharetler, yalnızca biraz dikkat gerektiriyor. Bu marifetler, yalnızca sıhhat özelindeki bilgi paylaşımlarında değil, toplumsal medya üzere tüm çevrimiçi platformlardaki çeşitli hususların ele alındığı paylaşımlarda uygulanırsa şuurlu kullanıma katkıda bulunulabilir.” dedi.
Doç. Dr. Aylin Tutgun Ünal, medya okuryazarlığı maharetlerini şu biçimde sıraladı:
Bilgiyi çeşitli kaynaklardan doğrulamak: Bir bilgi karşımıza çıktığında bu bilgiyi farklı mecralardan doğrulayabiliriz. Örneğin, toplumsal medyada o mevzuyla ilgili öbür bir paylaşımın olup olmadığı, tarayıcıda arama yapıldığında o bahiste bilgi karşımıza çıkıp çıkmadığı teyit edilebilir.
Bilgiyi doğrulamadan paylaşmamak: Karşımıza tam da bizim niyetimize uygun bir paylaşım çıkabilir, lakin bu paylaşım öbür kurum, kuruluşları ya da şahısları içeriyorsa hakikat olup olmadığı teyit edilmeden paylaşılmamalı. Son vakit içinderda çarpıtma haberlerde olduğu üzere şahısları güç durumda bırakacak tipten haberlerin, o bireyler tarafınca doğrulanmadığı sürece ‘beğeni’, ‘yine paylaş’, ‘yorum’ özellikleri ile yayılmasına katkıda bulunmamalıyız.
Uydurma hesaplardan korunmak: Uydurma hesap ya da trol hesap denilen hesaplardan yayılan dezenformasyonlar gerçek olarak algılanabiliyor. Bilhassa bu hesapları dikkate almadan yolumuza devam etmeliyiz. Bu hesapları anlayabilmek için açılış tarihinin yeni olması, hesap isminde harf eksiği, harf fazlası, ölçüsüz sayıların yer alması, anonim profil fotoğrafları, diğer bir toplumsal medya mecrasında hesabının bulunmaması üzere birkaç ipucu var. Bu hesaplar takip listesinden çıkartılabilir.
Resmi kurum, kuruluş ve bireyleri takip etmek: bir fazlaca bilginin resmi kanallardan teyit edilebilmesi için resmi kurum, kuruluş ve yetkili bireylerin hesapları takip edilebilir.
Çarpıtma haberlere reaksiyonumuzu ayarlamak: Toplumsal medyada çarpıtma haberler şuurlu olarak yapılıyor. Bu da bireyleri ve kurumları linç etmeye şahısları teşvik ediyor. Bu durumlarda paylaşımın gayesini oluşturan şahıslardan açıklama gelmesini beklemek ve sakin kalmak değerlidir. Burada empati marifeti kullanılarak birebir durumla karşılaşılabileceği unutulmamalı.
Duygusal yayılımı bilmek: Tıpkı gerçek toplumsal ortamlarda olduğu üzere toplumsal medyada da bireyler paylaşımları aracılığıyla birbirinin his durumunu etkileyebiliyor. Yapılan bilimsel deney ve araştırmalar kararında paylaşımların ‘arkadaş’, ‘arkadaşın arkadaşı’ ve ‘onun arkadaşı’ olmak üzere üç dereceye kadar hislerde kuvvetli tesir gösterdiği biliniyor. Global yayılım düşünüldüğünde, olumsuz bir his barındıran paylaşımın duygusal bulaşma ile geniş kitlelere yayılacağı bilinerek paylaşımlara yansıtılmaması bilinçlilik açısından kıymetli bir maharettir.
Etik kurallara uymak: Bilhassa cümbüş ve mizah hedefli kullanımlarda bireylerin müsaadesiz görüntülerinin çekilmesi, paylaşılması kimlik ayrıntılarını ortaya çıkartacağı için kişinin toplumsal pozisyonuna ziyan verebilir. Palavra habere başvurmak ve onu yaymak da bir daha bir oburunu ferdî ve toplumsal olarak olumsuz tesirlere maruz bırakacaktır. Etik kurallar çerçevesinde, bireylere ziyan vermeden toplumsal medyayı kullanmak bir vatandaşlık nazaranvi olarak bilinmelidir.
Toplumsal medyanın günümüz bağlantı alışkanlıklarının dönüşümüne imkan sağlayan bir araç olarak günlük hayatın ayrılmaz bir kesimi haline geldiğini belirten Doç. Dr. Aylin Tutgun Ünal, “Her geçen gün eklenen yeni özellikleri ile yediden yetmişe her insanın ilgisini çeken toplumsal medyada değişen şekillerde kullanım kelam konusu. Bilgi alışverişi, haber takibi, eğitim gayeli kullanmasın yanında, akıllı telefonların sağladığı bir hayli özellikler ile eğlenceli fotoğraf ya da görüntüler oluşturup paylaşma, insanların hayatlarındaki gelişmeleri, olayları yazılı, görsel, emojisel olarak başkalarına duyurma, iş maksatlı kullanım, oyun oynama, cümbüş ve mizahi maksatlarla kullanım ve daha onlarca özellik toplumsal medyanın sunduğu imkanlar içinde yer alıyor.” dedi.
Farklı varyasyonlarla medya okuryazarlığı kavramı oluştu
Ünal, toplumsal medyada devasa boyutlarda bilgi depolandığını ve enformasyon iletiminin her saniye dayanılmaz bir süratle gerçekleştiğini söylemiş oldu ve kelamlarına şu biçimde devam etti:
“Küresel boyutlarda dolaşan enformasyon akışı içerisinde çeşitli konularda bireylerin paylaşımları dolanıma giriyor. Görülen olaylar ve durumlar anlık olarak toplumsal medya mecralarına yansıyor. Kelam konusu yansımalar, bireylerin geçmiş tecrübeleri ile şekillenen algılarına bakılırsa oluşuyor. Yani bir hususa bir kişinin verdiği mana ve bu doğrultudaki söz hali öteki kişinin algısıyla birebir olmayabilir. Başka yandan, ön yargılar da devreye girdiğinde, bir olayı bireyler istedikleri hallerde çeşitli varyasyonlarda anlatabiliyor. Bu anlatımlar bir mevzu hakkında çeşitli ayrıntıları ortaya çıkarıyor ve bu da toplumsal medyadaki paylaşımlara yansıyor. Bu üzere durumlarda ne yapılması gerektiği düşünüldüğünde medya okuryazarlığı devreye giriyor. Medya okuryazarlığı kavramı sonrasındasında çeşitli varyasyonlarla da karşımıza çıktı. Yeni medya okuryazarlığı, toplumsal medya okuryazarlığı, dijital okuryazarlık, dijital sıhhat okuryazarlığı varyasyonlarının aslında makul çekirdek hünerlere dayandığı söylenebilir. Lakin farklı gayelerle genişletildiğinde farklı kavramların daha spesifik gereksinimlere yönelik hünerleri söz ettiğini söyleyebiliriz.”
Bilhassa Covid-19 pandemisi ile bir arada sıhhat haberciliğinin ehemmiyet kazandığına dikkat çeken Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aylin Tutgun Ünal, “Dijital platformlarda her insanın salgın ve aşı hususlarında farklı ayrıntıları paylaşması dijital sıhhat okuryazarlığını gündeme getirdi. Resmi kurum, kuruluşlar ve açıklama yapmaya yetkili şahısların verdikleri ayrıntıların yanı sıra vatandaşların da fikirlerini kendi algılarıyla birleştirerek paylaşması ve başka kullanıcılar tarafınca beğenilerek, tekrar paylaşım yapılarak yayılması farklı ayrıntıların sirkülasyonuna sebep oldu. Bu noktada da baş karışıklığı meydana geldi. bir daha bu noktada dijital sıhhat okuryazarlığı maharetleri, sıhhat özelindeki hakikat bilginin ne biçimde sağlanacağını ve yapılması gerekenleri bize anlatıyor.” diye konuştu.
Medya okuryazarlığı marifetleri dikkat gerektiriyor
Medya okuryazarlığı ile toplumsal medya üzere yeni medya ortamlarında sirkülasyona giren ayrıntıların doğruluğundan, nasıl paylaşım yapabileceğine kadar bir epey marifetin kazanılabileceğini vurgulayan Ünal, “Bahsedilen çok fonksiyonel çekirdek maharetler, yalnızca biraz dikkat gerektiriyor. Bu marifetler, yalnızca sıhhat özelindeki bilgi paylaşımlarında değil, toplumsal medya üzere tüm çevrimiçi platformlardaki çeşitli hususların ele alındığı paylaşımlarda uygulanırsa şuurlu kullanıma katkıda bulunulabilir.” dedi.
Doç. Dr. Aylin Tutgun Ünal, medya okuryazarlığı maharetlerini şu biçimde sıraladı:
Bilgiyi çeşitli kaynaklardan doğrulamak: Bir bilgi karşımıza çıktığında bu bilgiyi farklı mecralardan doğrulayabiliriz. Örneğin, toplumsal medyada o mevzuyla ilgili öbür bir paylaşımın olup olmadığı, tarayıcıda arama yapıldığında o bahiste bilgi karşımıza çıkıp çıkmadığı teyit edilebilir.
Bilgiyi doğrulamadan paylaşmamak: Karşımıza tam da bizim niyetimize uygun bir paylaşım çıkabilir, lakin bu paylaşım öbür kurum, kuruluşları ya da şahısları içeriyorsa hakikat olup olmadığı teyit edilmeden paylaşılmamalı. Son vakit içinderda çarpıtma haberlerde olduğu üzere şahısları güç durumda bırakacak tipten haberlerin, o bireyler tarafınca doğrulanmadığı sürece ‘beğeni’, ‘yine paylaş’, ‘yorum’ özellikleri ile yayılmasına katkıda bulunmamalıyız.
Uydurma hesaplardan korunmak: Uydurma hesap ya da trol hesap denilen hesaplardan yayılan dezenformasyonlar gerçek olarak algılanabiliyor. Bilhassa bu hesapları dikkate almadan yolumuza devam etmeliyiz. Bu hesapları anlayabilmek için açılış tarihinin yeni olması, hesap isminde harf eksiği, harf fazlası, ölçüsüz sayıların yer alması, anonim profil fotoğrafları, diğer bir toplumsal medya mecrasında hesabının bulunmaması üzere birkaç ipucu var. Bu hesaplar takip listesinden çıkartılabilir.
Resmi kurum, kuruluş ve bireyleri takip etmek: bir fazlaca bilginin resmi kanallardan teyit edilebilmesi için resmi kurum, kuruluş ve yetkili bireylerin hesapları takip edilebilir.
Çarpıtma haberlere reaksiyonumuzu ayarlamak: Toplumsal medyada çarpıtma haberler şuurlu olarak yapılıyor. Bu da bireyleri ve kurumları linç etmeye şahısları teşvik ediyor. Bu durumlarda paylaşımın gayesini oluşturan şahıslardan açıklama gelmesini beklemek ve sakin kalmak değerlidir. Burada empati marifeti kullanılarak birebir durumla karşılaşılabileceği unutulmamalı.
Duygusal yayılımı bilmek: Tıpkı gerçek toplumsal ortamlarda olduğu üzere toplumsal medyada da bireyler paylaşımları aracılığıyla birbirinin his durumunu etkileyebiliyor. Yapılan bilimsel deney ve araştırmalar kararında paylaşımların ‘arkadaş’, ‘arkadaşın arkadaşı’ ve ‘onun arkadaşı’ olmak üzere üç dereceye kadar hislerde kuvvetli tesir gösterdiği biliniyor. Global yayılım düşünüldüğünde, olumsuz bir his barındıran paylaşımın duygusal bulaşma ile geniş kitlelere yayılacağı bilinerek paylaşımlara yansıtılmaması bilinçlilik açısından kıymetli bir maharettir.
Etik kurallara uymak: Bilhassa cümbüş ve mizah hedefli kullanımlarda bireylerin müsaadesiz görüntülerinin çekilmesi, paylaşılması kimlik ayrıntılarını ortaya çıkartacağı için kişinin toplumsal pozisyonuna ziyan verebilir. Palavra habere başvurmak ve onu yaymak da bir daha bir oburunu ferdî ve toplumsal olarak olumsuz tesirlere maruz bırakacaktır. Etik kurallar çerçevesinde, bireylere ziyan vermeden toplumsal medyayı kullanmak bir vatandaşlık nazaranvi olarak bilinmelidir.